Friday, January 21, 2011

Peep into Philosophy!

Sense of Duty!
By Veengas.
Whatever you say,

However you do,

But one thing is decided,

That we wage significant wars with minds,

Your agitation against me indeed fair,

Why don’t you realize that Wisdom War is more powerful than weaponry War,

Where human can travel on wisdom boat rather dying in Blood River,

Yes, which war I have started,

If I am left alone in it,

Despite all that its well,

After me, coming progeny always follow my foot steps,

Then, will you remain in your refusal?

In World’s advancement where man’s labour has contributed beside mind labour also played vital role. Those societies had have not given part of mind, become as animal court and nothing else. Under sky if human has civilized perfume it’s only because of mind labour, no doubt mind labour is very difficult and having tiredness but in this work everyone was and is contributed his/her role.

Above line of Helena I always remind whenever my eyes see developing day by day in society, a change where sane runs in each vein and its inner has wise eyes.

Like that society we can image people will live peaceful and life has rain of wisdom.

Such societies can not be defeated by weapons because they have visionary hearts with wise minds.

I have remembered one dialogue between “church Father and student, student was being asked that which thing is durable in world. Father slightly silent than took look at student and answered, Do you know Thales Greek philosopher (BC)? Very quickly student did respond Of course I know him.

Father continued his tête-à-tête and replied that world has only one thing that is mind labour which gives fruitful nutrition to each era of world.”
We might have faded away if we would not have wisdom boat. Under the sky queen of sane is most beautiful, whose one day come out from people inner and plays mythical role.

Human do consciousness and unconsciousness love with knowledge, we have durable development by seed of knowledge.

We are always asked question that how long philosophy is oldest? To me, philosophy is as old as human age oldest on earth. Word philosophy itself having love, this word is driven from Greek language which has meaning “Love of Wisdom”.

Whenever human love with wisdom, they have made vital history on earth. Hence love does stretched and thorny walk likewise traveler of wisdom face difficulties and old-fashioned stones at oneself.

Peep into history we will find out about remarkable characters, those loved with wisdom and followed rational bridge like from Aristotle, Plato to recent era Rabindranath Tagore and Jean Paul Sartar.

Human rational struggle get enthusiasm from pearl of ideas those came and coming out from minds. Europe could not have come up to from dark ages if they would not have renaissance means re-birth of knowledge. Europe got re-birth after renaissance, they did not stopped there in fact moved far and gave more shinning eras as Enlighten, reformation and Modern age took birth.

Because of those notion cultivations Europe were able to cross line of darkness, and entered into sensible society.

It was too hard that move from pigeonhole society and impelled hearts for rational approaches, therefore Galileo, Giordano Bruno, Voltaire, Auguste Comte, Kant and Karl Marx etc coerced old minds to moved in betterment and justified world rather living injustice and exploited world.

They fought with dark gigantic idols, although they were in small numbers but their ideas to be shaken entire world. So far, they proved and shook world by their ideas. Ideas always need sacrifice, and our eyes are witnessed that brave philosopher gave up their lives for belief.

Today world never be confused if we all were follow sane wind on right path. Unfortunately, exploited cows beating drum against Philosophy and condemned it. If human follow it, would be charged in hell.

Not only this but always comical critic on philosopher that they are lazy and living in day dream.

Philosophy loves wisdom, and those who don’t love philosophy, they are useless. If philosophy is meant living in air then what about above philosopher who change their eras into sensible world. It was Voltaire whose philosophy fought to big walls (Religious), so could we say philosophy only provides work less people.

Europe passed dark cave by following philosophers.
Surely, we can not say like that because we appease our knowledge of thirst from water pot which has had been filled up by these philosophers, who killed their wishes, flourished river of wisdom for coming generations and covet to be heaven this world.

Here we introduced names and its contribution in philosophy:-

Branches of philosophy

» Metaphysics is the study of the nature of reality, including the relationship between mind and body, substance and accident, events and causation. Epistemology is concerned with the nature and scope of knowledge, and whether knowledge is possible.
» Political philosophy is the study of government and the relationship of individuals and communities to the state.
» Aesthetics deals with beauty, art, enjoyment, sensory-emotional values, perception, and matters of taste and sentiment.
» Logic is the study of valid argument forms.
» Philosophy of mind deals with the nature of the mind and its relationship to the body, and is typified by disputes between dualism and materialism.
» Philosophy of language is inquiry into the nature, origins, and usage of language.
» Philosophy of religion is a branch of philosophy that asks questions about religion.
( Source:-

Henceforth, we consciously follow above chapter of philosophy, can we not bring beautiful world for which human being is promised.

Alas! Small selected exploited and authoritarian group will reduce its strength on majority, this reason they are wrongly promoted world of philosophy.

And feeding common innocent minds that don’t ask any question just bearing you will be gotten result. Not only in case of philosophy, they have painted Sufism also in wrong strata that keep silence but why they are neglecting Mansur al-Halla and martyred Makhdoom Bilawal who revolted against fakery acts.

Philosophy is the responsible duty and it is sense of duty, whenever eras got minds that performed sense of duty their nation walking on rational path.

We have to confess that we don’t have performed sense of duty as our past thinkers done.

We have not contributed better in philosophy on moving surrounding old temple thinkers; rather we ought to be enriched it but discussing philosophy on cup of tea.
Philosopher Kant said, I think therefore I am, but in case of ourselves it is changed that we think therefore others’ ideas.

I don’t mean, we should not read past philosophy, must read it. Question is what have we contributed in it?
Those nation have performed sense of duty, their nation would live in new era, we should realize that we must do mint labor for our coming generations.
Famous quotation that Ideas those have changed the world.
We all need durable and peaceful earth; it can be possible if we perform sense of duty.

I would like to ask, do we perform sense of duty?

Published in Monthly English Magazine Bolan Voice on January 2011.

Sunday, January 16, 2011

Philosophy! Why am I?

Ethics & Self-Knowledge
مان ڇا لاءِ آهيان؟


فلسفو گهڻو خشڪ ۽ منجهائيندڙ باب آهي، ان ۾ خوبصورتي هي آهي ته فلسفو سوال اٿاري شين کي کولي رکڻ جي قوت رکي ٿو ۽ اها ٻين بابن ۾ ملڻ مشڪل آهي.
فلسفي جي دنيا ۾ هر موڙ تي فلسفي کي آزادي آهي ته هو بغير ڪنهن پاسپورٽ ۽ جهل پل جي هر هنڌ وڃي سوال اٿاري سگهي ٿو. انهي خوبصورتي ڪري فلسفو پنهنجي الڳ ئي جاءِ والاري ويٺو آهي. اسان گذريل شمارن ۾ فلسفي جي معنيٰ ۽ فلسفي ۾ دماغ ۽ جسم جو پاڻ ۾ تعلق تي لکي آيا آهيون.
اڄ اسان انسان جي ذاتي حيثيت تي ڳالهه ٻولهه ڪنداسين ته اسان جو پنهنجو وجود ڪٿي آهي؟ مان ڇا لاءِ آهيان؟ مان ڇا لاءِ پيدا ڪيو ويو آهيان؟ منهنجو وجود ئي ڇو آهي؟ ڇا منهنجي وجود ڪري ڪا اهميت دنيا جي سيني تي آهي؟ يا وري انسان محظ ان ڪري پيدا ڪيو ويو آهي جو دنيا جي چرخي کي هلائڻ لاءِ مزدور گهرجن ۽ انسانن کي پيدا ڪري دنيا کي هلايو پيو وڃي؟؟!!!
اسان جي پيتڪڙن ذهنن ۾ هميشه اهڙي قسم جا سوال اٿندا رهن ٿا ۽ جنهن جو واسطو صرف فلسفي سان ئي نه پر تصوف اسان به گهيرو لاڳاپو رکندڙ آهي. جيستائين اسان پنهنجي وجود لاءِ سوال اٿاري نه ٿا سگهون، اسان ڪڏهن به پنهنجي وجود جي اهميت کي جاچي نه سگهنداسين ۽ هڪ اونداهيءَ واري گهٽيءَ ۾ پيا هٿڙا هڻندا رهنداسين جنهن ۾ سواءِ ڌڪن ٿاٻن جي پاڻ کي ڪجهه به حاصل نه ٿيندو.

We are forced to walk on Dark Street where we receive only wrong signals rather than real pathways.

ڪنهن فلسفي هي مٿان سٽ لکندي انسان جي وجودي اهميت تي سوالي نشاني هنئي. هينئر مان پڻ انهي سوال تي اچڻ چاهيندس ته اسان ڇا لاءِ آهيان؟
هي سوال پنهنجي مد ۾ گهيرائي رکڻ سان گڏوگڏ انهي مٿان اسان جي زندگي جي ٻيڙي بيٺل آهي، جنهن ان سوال جي مام کي سمجهي ورتو اهو ئي بهترين ناکو ٿي ڪري زندگي جي ٻيڙي کي پاڙ ڪري سگهي ٿو.
مشڪل ترين سوال جي ڳنڍ کي کولڻ جي ڪوشش صدين کان ٿيندي پئي اچي، جنهن تي سائينس به محنت ڪندي منطق logic ذريعي سوال کي حل ڪري پئي، پر اهي به ڪٿي نه ڪٿي کٽي پون ٿا.
جڏهن به سوالن کي منطق ۽ غير منطق وچ ۾ ڳولهيو ويندو ته منجهارو ايندو ان جي بغير انسان آساني سان اڳتي وڌي نه ٿو سگهي. تصوف جي دنيا ان سوال جي اردگرد گهڻا تهه ڏئي ٿي، جيستائين انسان انهن تهن کي پار ڪري ان جي زندگي پڄاڻي تي پهچي وڃي ٿي، تصوف وٽ انسان لاءِ ويڙهه ئي آهي، هر موڙ تي انسان کي نفس کان وٺي دنيا جي ٺڳي بازين سان ويڙهه جو درس ڏيندو رهي ٿو، تصوف انسانن جي ليبارٽي ۾ رهي ڪري منجهيل ڳنڍن کي کولڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، تصوف کي سمجهڻ لاءِ صرف مذهب جي ليڪي اندر رهڻو ناهي پر تصوف کي سمجهڻ لاءِ تصوف ۾ ئي رهڻ گهرجي.

سوالن جا ڳنڍن ڪنهن جي پڇ کي پڪڙي کلندا ناهي پر سوالن جا ڳنڍ ڊگهن پنڌ ڪرڻ کانپوءِ کلندا آهن. تصوف هر موڙ تي انسان کي پنهنجي عملن تي هلڻ جو درس ڏئي ٿو، جنهن ۾ ٻئي انسان کي ڪٿي به نقصان نه پر لاڀ ملي سگهي، تصوف ته انسان جي لالچي اکين کي چيٿڻ جو پيغام ڏئي ٿو. انسان دنيا ۾ صرف لالچ هٿان مات کائي ٿو. اڄ تائين دنيا ۾ جيڪا گڙبڙ پيدا ٿي آهي جنهن ۾ انسان منجهاري جو شڪار ٿيندو رهيو آهي. ان ۾ انسان جي اندر جي لالچي لهر آهي جنهن انسان کي گمراهه ڪندي اچي پئي.

جتي تصوف انسان کي لالچ جي ڀنور مان ٻاهر نڪري زندگي کي ڏسڻ جي ڳالهه ڪري ٿي، ۽ ان کان پوءِ زندگي جي تهن کي سمجهڻ جي ڳالهه ڪيل آهي.
فلسفي جي دنيا به ان سوال تي گهڻو بحث ڪندي انسان تي وڏيون ذميواريون رکيون آهن ته انسان جا عمل ئي ان کي زندگي جي ڳجهارت کي سمجهڻ ۾ مدد ڪندا. مان اڳ ئي لکي چڪي آهيان ته فلسفو صرف چانهه جي ڪوپ تي بحث جو نالو ناهي پر فلسفو عملي ڪم جو نالو آهي، جنهن لاءِ انسان شعور کي عملي جامو پهرائي سگهي ٿو.
Philosophy without action like life without breath.

اتي ئي ايمونيل ڪانٽ (Immanuel Kant 1724, 22April – 1804, 12February )فلاسفر فلسفي جي دنيا جو مسافر به ان سوال تي بحث ڪندي چئي ٿو ته عمل جيڪو اخلاقي طور تي صحيح هجي ۽ ماڻهو پنهنجو عمل ذميوار ٿي ڪري نڀائي، پر جنهن عمل جا نتيجا اڳيان اچن ٿا جيڪي غلط يا صحيح ٿي سگهن ٿا، ان ۾ انسان جا پنهنجا داخلي مقصدن آهن جيڪي عملن ذريعي اڳيان اچن ٿا.

ايمونيل ڪانٽ هڪ هنڌ لکيو آهي ته “Nothing in the world – indeed nothing even beyond the world, can possibly be conceived which could be called good without qualification except a goodwill”
ڪانٽ انسان جي اخلاقيات ۽ عمل تي گهڻو زور ڏنو آهي. ۽ ان ۾ حقيقت آهي ته اسان پنهنجي وجود کي عمل ذريعي ئي سمجهي سگهون ٿا، جنهن پنهنجي وهندڙ ندي ۾ پير نه رکيو هجي اهو ٻئي جي وهندڙ نديءَ اندر ڪيتريون به ٽٻيون هڻي ان جي حصي ۾ ڪجهه به نه ايندو جيستائين هو پنهنجن عمل کي سمجهي نه ٿو.
انسان اخلاقيات جي دائري ۾ ان وقت کي داخل ٿي سگهي ٿو جڏهن ان وٽ self – knowledge هي معنيٰ Psychology سبجيڪيٽ ۾ استعمال ٿيندي آهي جنهن ۾ انسان ذاتي طور تي پنهنجي بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ چاهي ٿو ته What am I like? ان دوران ئي انسان self – consciousness or self – awareness يعنيٰ ذاتي سجاڳئي يا ڄاڻ جو مرحلو آهي جنهن ۾ انسان پنهنجي جسماني قوت کان وٺي شعور قوت تائين هر تهن کي سمجهي ٿو. زندگي جو هر تهه شعور جي نازڪ ڳنڍ سان ڳنڍيل آهي، انسان کي شعور جي بنياد تي ئي غلط ۽ صحيح جي وچ ۾ پيل سنهڙي ليڪي کي سمجهندو.
انهي دوران انسان جي اڳيان ٽئي اهم مرحلا اچن ٿا جن ۾

The physical world
The social world
The psychological world

ڪپهه جهڙي انسان جي اڳيان صرف مرحلا ئي ناهن پر پنهنجي محور ۾ هر هڪ دنيا آهي، مٿان ٽئي جهان هڪ عام انسان لاءِ طئي ڪرڻ ڏکيا آهن، جنهن جي هر موڙ تي انسان جو داخلي ۽ ٻاهرين دنيا سان ويڙهه ڪرڻي پوي ٿي. انسان شايد ڪٿي ٻاهر جي دنيا تي ڪنٽرول ڪري اچي پر ان لاءِ مشڪل آهي جو هو ذاتي اندر جي اٿندڙ اڻڄاڻ لهرن تي ڪنٽرول ڪري سگهي، انهي لاءِ ته گوتم ٻڌ انسان جي نفس تي ڪنٽرول ڪرڻ جي چيو آهي. ۽ جنهن ذاتي نفس تي ڪنٽرول ڪري ورتو ان ئي پنهنجي ماڳ کي ڏسي ورتو.

انهن کي سمجهڻ کان پوءِ ئي ته انسان سمجهي سگهي ٿو ته مان ڇا لاءِ آهيان.
دنيا جي هيڏي وڏي جهان ۾ اهڙا گهٽ ماڻهو آهن جيڪي بهادري جو مظاهرو ڪري پنهنجي اصل ماڳ کي سمجهندي پنهنجي وجود جي ڳجهارت کي کولي سگهن. اسان سڀ ڪجهه ڪري سگهون ٿا انسان اندر جي لالچي اکين کي چڀاٽي نه ٿو سگهي.
اڄ به انسان ٻرندڙ دنيا مٿان بيهي ڪري سوال ڪري رهيو آهي ته مان ڇا لاءِ آهيان؟ ۽ دنيا ان کان پڇي رهي آهي ته توهان جي زندگي ڇا لاءِ آهي؟
ڇا اسان مان ڪير به پنهنجي وجود کي لالچي اکين کان آزاد ڪرائيندي زندگيءَ جي وجود اصل ماڳ ڏانهن وٺي وڃي سگهي ٿو. سڀ ڪجهه انسان جي پتڪڙن هٿن ۾ ئي آهي ته اسان پنهنجي اخلاقيات کي ڪهڙن اصولن تي رکي ڪري عمل ڪري سگهون ٿا، اصول جيڪي موسم سان گڏ تبديل ٿيندڙ نه هجن پر اهڙا اصول جيڪي دنيا ۽ زندگي کي اصل ماڳ ڏئي سگهن.

۽ ان ئي موڙ تي اسان سمجهون ته مان ڇا لاءِ آهيان؟
هڪ سادو سوال جنهن جو جواب صرف عمل سان اڳيان اچي سگهي ٿو.

Published in Daily Ibrat on 16th Jan. 2011

Mind & Body!

Shadow of Philosophy
دماغ ۽ جسم!!!


آسمان هيٺ گهڻا مسئلا صدين تائين ساڳيا رهندا اچن ٿا. حقيقت آهي ته انسان کي ڪجهه جهڳڙا وراثت ۾ ملندا رهيا آهن. انهن جهڳڙن جي تاريخ گهڻي طويل ۽ پنهنجي پَرَ ۾ صدين جو سفر رکندڙ آهي.
اهڙا ڪجهه جهيڙن مان هڪ جهيڙو اسان جي سامهون ۽ خاص طور تي فلسفي جي دنيا ۾ رهندو آيو آهي هي ته انسان ڪنهن جي حڪم تي هلي رهيو آهي، دماغ، جسم يا وري خدا جي حڪم تي بندو زمين تي گهمي ٿو. ڪهڙي قوت آهي جيڪا هن کي هلائي رهي آهي؟
مذهب جي دنيا ۾ ان حوالي سان ڪليئر ڪٽ جواب موجود آهي ته بندي کي هلائيندڙ خدا آهي، ۽ جنهن ان جي خلاف ڦير کاڌي ته پوءِ معاملو خراب ٿيندو. انهي ڪري اسان جون اکيون تاريخ جي ورقن تي معصوم انسانن کي سوليءَ تي چڙهندي ڏسنديون رهيون آهن، منصور ۽ مخدوم شاهه بلاول رت جي هولي ۾ انهي ڪري رنڱيا ويا جو انهن منطق جي لهر ڇڙيو.
انسان جي حصي غير منطقي ۽ منطق وچ ۾ ويڙهه هلندي پئي اچي. ڇاڪاڻ جو هي ويڙهه هڪ اهڙي قسم جي آهي جتي لفظ پاڪ ۽ مذهب جي قبيلي جا آهن ۽ ٻئي پاسي وارن جو واسطو وري لفظن ۽ دنياوي قبيلي سان آهي جنهن ڪري هميشه شيون منجهاري جو شڪار ٿينديون رهن ٿيون.
بقول هڪ استاد جي ته انسان جي اندر پهرين گهر خوف ڪيو ۽ انسان جي پهرين ڳانڍاپو مذهب سان جڙيو، جتي انسان پهرين قدم رکي ڪري شيون جوڙيون هجن اسان مان ڪير به انهن کي آساني سان چيئلنج نه ٿو ڪري سگهي. انسان مٿان مذهب جو رنگ گهڻو قديم آهي.

پوڙهي سوال ڪندي پڇيو ته
تون ڇا ٿو ڪرين؟
تون کي خبر ناهي ته مان هن قديم وڻ کي ڪٽي رهيو آهيان،
هن ڪيتري عرصي کان وڻ کي ڪٽڻ شروع ڪيو هو،
ها! هو ان ڏينهن گهڻو خوش هو ته هاڻي مان پنهنجو ڪم پورو ڪيو،
ان جڳهه تان ٻارڙي گذريندي رڙ ڪري چيو ته
هي ڇا توهان جي ڪٽيل وڻ جو پاڙون زمين ۾ مليل آهن،
انهن کي ڪير صاف ڪندو؟
پوڙهي وري کلندي چيو ته،
برابر تون وڻ ڪٽي سگهين ٿو،
بلڪل تون وڻ ڪٽي ڪم پورو ڪيو،
پر وڻ جون رهجي ويل پاڙين کي زمين مان ڪيئن صاف ڪندي؟
تون سمجهين ڇو نه پيو ته قديم شيءِ هميشه پنهنجا آثر ڇڏيندي آ،
ان کي نيئن روپ ۾ ٻيهر جنم وٺڻ لاءِ وقت لڳندو،
۽ تون ان کي وقت ڏيڻ لاءِ راضي ڪانهي،
ٿورو راضي ٿي وڃ،
سمجهه ته ڪجهه شيون پنهنجي نيئن جاءِ ٺاهڻ ۾ وقت وٺنديون،
پر تون راضي ٿيڻ لاءِ تيار ڪانهي.(هلينا)

مٿان نظم مون ان ڪري ڪوڊ ڪيو آهي ڇاڪاڻ جو اسان کي سمجهڻ پوندو ته قديم شين کي نئون روپ اختيار ڪرڻ ۾ وقت درڪار آهي، ۽ مذهب انسان جي رڳ ۾ ڊوڙي رهيو آهي، غير منطق ۽ منطق ويڙهه ۾ هڪ ڌر وٽ سپاهي نه هجڻ جي برابر آهن ۽ آڱرين تي ڳڻڻ جيترا سپاهي منطقي هٿيار کڻي ڪري غير منطقين سان جنگ ڪرڻ لاءِ نڪتل آهن، هي جنگ گوريلا ويڙهه جيان آهي جيڪا صدين تائين هلندي رهي ٿي، گذريل ڪالم ۾ اسان ان تي لکي چڪا هياسين ته ڏاهپ جي ذميواري ڪيئن هجڻ گهرجي؟
ائين ئي ان ڏاهپ جي ذميواري جو سڌو سنئون رشتو غير منطق ۽ منطق جي رشتيدارن سان آهي، هاڻي جنهن ڏاهپ جو رشتو منطقي دنياوي فلسفي سان هوندو ان جو حشر ڪيئن ٿيڻو آهي ان جو اندازو اسان سڀني کي آهي ۽ انهن جي حصي ۾ رسوائي ۽ ملامت جي ڪجهه به نه هوندو. پر گهڻن کي شوق هوندو آهي ته اهي اهڙا ڪشلا کڻندي جاري رهندڙ غير منطقي ۽ منطق جنگ ۾ حصيدار ٿي سگهن.
ائين ئي مذهب جي رکوالن منطق کي مذهب جي خلاف چئي ڪري انسان جي ذهني پورهي کي گناهه جو رنگ ڏيندا رهيا آهن، پر جيڪڏهن مذهب کي پڙهيو وڃي ته مذهب ائين نه ٿو چئي جيئن سجاڳي دور دوران يورپ ۾ پوپ جو رويو هو. انهن ته مذهب جي ڪرسي تي ويهي ڪري عوام مٿان حڪمراني پئي ڪئي جيڪا هينئر تائين هر مذهبي ڪرسي واري حڪمراني ڪري رهيو آهي.
هڪ سادي ڳالهه کي گنجڙائي پيش ڪيو ويو. ۽ انسان کي منطقي ڳالهائين کان پري رکڻ جو ڪوشش ٿيندي رهي آهي، جيڪو ڪجهه مذهبي علماء چئي اهو ئي درست آهي ۽ جيڪڏهن توهان ان تي ڪو سوال اٿاريو ته ان مان مراد توهان مٿان شطاني روح جو قبضو آهي. مسڪين گليلو کي پادرين ڪيترو نه ذليل ڪيو هو. ان تي ڇا گذريو هوندو؟ اها ڄاڻ گليلو کي ئي ٿي هوندي.
فلسفي جي هڪ ڪتاب ۾ پادري ۽ فلاسفرن جي وچ ۾ بحث هليو ته آخر انسان جي عملن ۽ سمجهه تي اصل حڪمراني ڪير ڪري پيو، مذهبي علمائن جي ساڳئي وائي هئي/آهي ته ان مٿان خدا جي حڪمراني آهي، اسان جيڪو ڪجهه ڪريون پيا ان ۾ آسماني واري خدا جو هٿ آهي. ان دوران هڪ فلسفي اٿي ڪري پادري کي گذارش ڪئي ته ٺيڪ پوءِ توهان سوچي ڇڏيو ته توهان پاڻي پئي ڇڏيو آهي، ڇاڪاڻ جو دنياوي وجود ڪجهه به ناهي جيڪو ڪجهه آهي اهو اسان کان ڪرايو پيو وڃي.
ڪجهه وقت کانپوءِ پادري صاحب غصو ڪندي اٿي هليو وڃي ٿو. پر فلسفي وري به گناهگار سڏايو وڃي ٿو. ان کي جواب ڏيڻ جي جاءِ تي ان کي مذهب جي خلاف ۽ شطان چئي ڪري ڪنڊ ۾ ويهاريو وڃي ٿو.
موجوده دور ۾ اسان گهڻي ترقي ڪئي آهي، شايد اسان لاءِ هاڻوڪي هي بحث معاملو ۾ لڳي، ڇو جو هن بحث هڪ عمر طئي ڪئي آهي، پر اسان جا وريا اڄ به ساڳيا آهن، اسان هينئر به منطق کي مڃڻ لاءِ جلدي ۾ تيار ناهيون ٿي سگهندا، ان ۾ اسان جي حصي ۾ آيل صدين جي وارثت آهي. انهي بحث مان هڪ بحث هي به آهي ته انسان تي حڪمراني دماغ يا جسم ڪري ٿو.
اسان هن بحث ۾ جلدي ٽپو نه هڻنداسين ته خدا جو انسان مٿان حڪم ڪيئن هلي ٿو؟ ڇو جو ان سان گهڻن جا حساس احساس ڇلڪي پوندا، ۽ هڪ غير منطقي ۽ منطق جي ويڙهه ٻيهر شروع ٿي ويندي جتي هر هڪ پاڻ کي درست ڪرڻ لڳل هوندو.
هينئر اسان انسان جي محور تي ڳالهه ڪنداسين ته انسان اصل ڪهڙي شيءِ کان حڪم وٺي ڪم ڪري رهيو آهي. گهڻن جو ان ۾ موقف Idealistic & Materialistic ڏانهن رهندو پيو اچي، هزارين سوال نفسيات جي حوالي سان اُٿندڙ آهن.
پر جيڪڏهن هتي اسان هي چئون ته ٻنهي شين جو پاڻ ڳانڍاپو آهي ته گهٽ نه ٿيندو. فلاسفر الفرڊ ايڊلر چيو آهي ته “we see that both mind and body are expression of life; they are parts of the whole life. And we begin to understand their reciprocal relation in that whole.”
مٿان سٽ مان ظاهر ٿي رهيو آهي ته اسان جي زندگي عملن تي بيٺل آهي ۽ اسان جا عمل اسان جي Actions جي عڪاسي ڪندڙ آهن.
هاڻي سوال هي آهي ته اسان جا عمل ڪنهن جو چوڻ تي ڪم ڪري رهيا آهن.
شيڪسپيئر جي ڪردار ۾ ڊائلاگ آهي ته (sense, sure, you have, Else you could not have motion. Hamlet, Act III, Scene 4)
انسان جا خيال ۽ مقصد ذهن طرفان هلايا وڃن ٿا، ذهن ئي انسان کي هلائي ٿو. ذهن جيڪڏهن جسم کي ڪو حڪم ڏئي ٿو ته ان ۾ جسم کي پنهنجون حدون ڏسڻيون پونديون ته اهو ڪهڙي حدتائين ڪم ڪري سگهي ٿو، ۽ جيڪڏهن ان جي حصي ۾ اها شيءِ ناهي جنهن شيءِ لاءِ ان کي حڪم ڏنو ويو آهي ته هو ان کي عملي شڪل ڏيڻ لاءِ جستجو ڪندو رهندو ۽ هڪ نئين شيءِ جوڙڻ جي تيار ۾ لڳي ويندو، ائين جيئن مٿان سٽ شيڪسپيئر جي ڪردار چئي رهيا آهي ته تون وٽ شعور آهي جيستائين ان کي حرڪت ۾ نه ٿو آڻيون وڃي.
سچ ئي آهي ته اندر کي ٻاهر ان وقت ڪڍي سگهجي ٿو جيستائين توهان ان کي ٻاهر ڪڍي ڪري نه ٿا رکو.
هڪ ٻئي هنڌ الفرڊ ايڊلر لکي ٿو ته “The changes which the human race has made in this environment we call our culture, and our culture is the result of all the movements which the minds of men have initiated for their bodies. Our work is inspired by our minds.”
مٿي فلاسفر الفرڊ ايڊلر چئي رهيو آهي ته جيڪو ڪجهه انسانذات جي ماحول ۽ ڪلچر جوڙيو آهي ان جو اصل نتيجو ذهن آهي ۽ هي ذهن ئي انسان کان سڀ ڪجهه ڪرائي ٿو.
هتي هي مراد نڪري ٿي ته اسان جي هر ترقي ۽ پڻ جسماني ترقي جو واسطو به ذهن اسان واسطو رکندڙ آهي.
ائين ئي انسان پنهنجي نفسياتي عملن ۾ حساس آهي، ڇو جو انسان کي جيڪو ڪجهه ملي ٿو اهي سڀ ان کي وراثت طور ملي رهيو آهي، جسماني وراثت کان وٺي دنياوي وراثت تائين ان لاءِ هر شيءِ اڳ ئي موجود آهي، ۽ ان جو ذهن اتي ئي عمل ڪري ٿو جيڪو ڪجهه هو ڏسي ٿو، ۽ حاصل ڪري رهيو آهي. مشهور چوڻي آهي ته مان سوچان ٿو ڇاڪاڻ جو مان آهيان.
ان ۾ انسان جو هتي ذهن سان سڌو واسطو آهي، پر ڪنهن جڳهه تي دماغ به جسم تي آسيرو رکندڙ آهي، ڇاڪاڻ جو خوراڪ دماغ جسم مان حاصل ڪري ٿو. ان موڙ تي سوال اٿاريا ويا آهن ته اسان پنهنجي جسم کي ڪهڙي شڪل ۾ رکي رهيا آهيون.
انسان ذهن جو غلام آهي، ۽ ذهن جي حصي ۾ آصل پراڻي وارثت آهي، هي اهڙي مشڪل گهاگهر آهي جتي پيتڪڙو ڪپهه جهڙو انسان گهڻو مجهيل آهي، پر جيڪڏهن اسان پنهنجي ذهن کي درست شيون ڏيون ۽ ان جي منطقي حڪمن تي عمل ڪندي هڪ نيئن شيءِ تشڪيل ڪندي دنيا کي خوبصورت ڪري سگهون ٿا.
انسان پنهنجي استاد يعنيٰ ذهن جي پوئواري ڪري پر هي ڏسڻو پوندو ته اسان ذهن کي ڇا ڏئي رهيا آهيون؟ ان ڪري ذهن جي فصل کي سرسبز رکڻ لاءِ منطقي پورهئي جي ضرور آهي.
Published in Ibrat in December 2010

Saturday, January 8, 2011

Martyred Salmaan Taseer! Done Ten Sins.!

شهيد سلمان تاثير جا ڏهه قصور!
ڇا قاتلن کي گلن جا هار پارائڻ گهرجن؟!!!


هي ڪهڙو ملڪ ۽ ڪهڙا ماڻهو آهن؟ جيڪي قاتلن کي گلن جا هار پارائن ۽ ڪنهن جي قتل ٿيڻ تي خوشيون ملهائين. سرائيڪي ۾ چوڻي آهي ته دشمن مرئي تي خوشي ناڪرئي ڪدي ڪدي سجڻ به مرجاڻا وي.

پر شايد هي چوڻي مسلم ليگ ن ڇا لاءِ وساري ويٺي آهي؟ ان جي من ۾ پ پ پارٽي سان ايتري نفرت آهي جو اهي انهن جي ماڻهن جي شهادت تي خوش ٿيندي ملڪ ممتاز قادري کي گلن جا هار پارايا آهن. ان ۾ شڪ ناهي ته مسلم ليگ ن ڊگهي عرصي کان پنجاب ۾ بندش پيل جماعتن جي سرعام مدد ڪري رهي آهي، ۽ انهن مٿان بندش ۾ ختم ڪري پئي.

اسان مان ڪير ڳالهائڻ لاءِ ان ڪري تيار ناهي ڇاڪاڻ جو اسان مذهب جي مخالف بيهاريا وينداسين؟ ۽ وري وڏي ميڊيا به انهن جي ساٿاري آهي جيڪي رڙيون ڪري انهن کي درست ثابت ڪري رهيون آهن.

انسانيت ڪٿي وڃي بيٺي آهي؟ مفاد پرستي واري سياست ۾ انهن جي مت ڇا لاءِ کسجي وئي آهي؟ انهن کي ڪنهن انسان جي قتل ٿيڻ تي ڪيئن خوشي محسوس ٿئي پئي؟
ڇا مذهب جا پيروڪار هي ئي آهن؟ اسان مذهب جا پيروڪار نه ٿا ٿي سگهون؟ اسلام اسان جو به آهي، اسان به چئون ٿا ته جيڪڏهن مذهب مفاد پرست رڍن جي حوالي ڪيو ويو ته اهي اسان کي ختم ڪري ڇڏيندا ۽ اسلام جي اصل روح کي رسواء ڪرڻ کانسواءِ ڪجهه ن ڏيندا.
اڄ پنجاب جو گورنر هائوس هڪ شعوري انسان کي خالي ٿي ويو. شهيد سلمان تاثير جو قصور ڪهڙو هو؟

پهريون قصور جو ان جو واسطو پ پ پارٽي سان هو
ٻيو قصور جو هو هر ڳالهه دل وٽان ڪندڙ هو
ٽيون قصور جو هو جناح جي سوچ وارو پاڪستان چاهي رهيو هو
چوٿون قصور جو ان جنرل ضياعيت جي قانون آڏو اچي رهيو هو
پنجون قصور جو ان حقيقت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي
ڇهون قصور جو ان گستاخي رسول جي آڙ ۾ ذاتي دشمني کي استعمال ٿيڻ کان روڪڻ جي ڪوشش ڪئي
ستون قصور جو ان معصوم ٻارن جي ماءُ جي التجاء ٻڌي
اٺون قصور جو ان اقليتن جي ڀر کڻندي پاڪستان ۾ عوام کي حق ڏيارڻ جو گناهه ڪري رهيو هو
نائون قصور جو ان مسلم ليگ ن جي انتهاء پسندي سوچ کي واکو ڪيو
ڏهون قصور جو هن بي آواز کي آواز ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي

سلمان تاثير ڪڏهن به ائين نه چيو هو ته گستاخي رسول صه کي معاف ڪيو وڃي پر ان جي ابتڙ هن چيو ته گستاخي رسول صه جي آڙ ۾ معصوم جانين کي قتل نه ڪيو وڃي. ڇا سلمان تاثير جيڪڏهن هي چيو ته ان قصور ڪيو؟
جيڪڏهن رياست موجود آهي ته پوءِ ڪهڙي حيثيت سان قانون هٿ ۾ کنيو ويو؟ اسلام به درس ڏئي رهيو آهي ته هر معاملي جي پهرين جاچ ڪريون ۽ ڏسو ته ڪٿي ڪير بيگناهه ناهي؟ سلمان تاثير به ائين ئي ڪيو. سلمان تاثير جي اصل ڳالهه ٻڌڻ جي بجاءِ ان کي سياسي رنگ ۾ رنڱيو ويو ۽ مسلم ليگ ن پاڻ هيرو پيش ڪري سلمان تاثير کي زيرو پيش ڪري رهي هئي.

سلمان تاثير جي تحفظ ڪرڻ بجاءِ مسلم ليگ ن کي مڄڻ گهرجي ته انهن به مشرف دور جيان پ پ پارٽي جي گورنر کي سيڪيورٽي نه ڏني. گهڻا سوال اٿي رهيا آهن ته پنجاب حڪومت مٿان اکيون بيهن ٿيون. انهن سڀني سوالن کي هڪ پاسي رکي اسان پڇڻ چاهيون ٿا ته راڻا ثناء الله کي ڪنهن اختيار ڏنو آهي ته هو ڪنهن کي مذهبي ۽ غير مذهبي پيش ڪري؟ بي بي سي اردو لکيو آهي ته اسان وٽ گهڻا گهٽ ماڻهو ڄاڻيندا آهن ته پي پي سي 153 اي تحت جيڪڏهن ڪير به نسل پرستي، مذهب ۽ زبان يا جاءِ تي نفرت ڦهلاءِ ٿو ته ان پنج سالن تائين سزا ڏني ويندي.

ڇا اسان جي پياري ملڪ ۾ ان تي عمل ٿيندو؟ ڇا راڻا ثناء الله جهڙن مٿان هي قانون لاڳو ٿيندو؟
سڀ سوال هڪ طرف پر اسان کي ٻڌايو وڃي ملڪ ممتاز قادري کي گلن جا هار ڇا لاءِ پارايا ويا؟
جيڪڏهن سلمان تاثير گناهه ڪيو ته پوءِ پاڪستان جي بياني جناح صاحب به سلمان تاثير سان گڏ بيهي ٿو. ڇو جو سلمان تاثير اهو ڪجهه چيو جيڪو ڪجهه جناح صاحب چيو. پوءِ ڇا ان کي راڻا نثاء الله غير مذهبي ماڻهو چوندو؟

Daily News Analysis Published in Daily Ibrat Newspaper 8th Jan. 2010